فشارهای اقتصادی آمریکا؛ چالش تازه برای صنعت کشتیرانی بینالمللی
مذاکرات اقلیمی سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) بر سر چارچوب «سوخت خالص صفر» (Net-Zero Framework) با بحرانی جدی مواجه شده است؛ بحرانی که میتواند مسیر آینده کشتیرانی و حملونقل بینالمللی را بهطور جدی تحت تأثیر قرار دهد. فشارهای اقتصادی ایالات متحده، از جمله تهدید به اعمال تعرفههای تنبیهی و محدودیتهای بندری، باعث تغییر موضع کشورهایی شده که بیش از نیمی از ظرفیت ناوگان حملونقل دریایی جهان را در اختیار دارند.
بر اساس گزارش منابع معتبر صنعت دریایی، این فشارها احتمال تعلیق رأیگیری نهایی درباره چارچوب Net-Zero را افزایش داده و ۱۷۶ کشور عضو IMO را در آستانه تصمیمی حساس قرار داده است؛ تصمیمی که سرنوشت مهمترین توافق زیستمحیطی صنعت حملونقل بینالمللی را رقم خواهد زد.
چارچوب Net-Zero؛ تهدید یا فرصت برای حملونقل دریایی؟
چارچوب Net-Zero حاصل بیش از پنج سال مذاکره فشرده است و هدف آن کاهش تدریجی انتشار کربن در صنعت کشتیرانی تا رسیدن به صفر خالص در سال ۲۰۵۰ است. این صنعت سالانه حدود یک میلیارد تن دیاکسیدکربن تولید میکند و سهم قابلتوجهی در آلایندگی جهانی دارد.
اهداف میانمدت این چارچوب شامل:
- کاهش ۲۰ درصدی انتشار تا سال ۲۰۳۰
- کاهش ۷۰ درصدی انتشار تا سال ۲۰۴۰
با این حال، مخالفت کشورهای تولیدکننده نفت و افزایش فشارهای اقتصادی آمریکا، توازن مذاکرات را بر هم زده و اجرای این برنامه را با ابهام مواجه کرده است؛ موضوعی که مستقیماً بر خدمات کشتیرانی حملونقل بینالمللی و هزینههای لجستیکی اثر میگذارد.
شکاف در اروپا؛ نگرانی قدرتهای دریایی
یونان، قبرس و مالت، سه بازیگر مهم دریایی اروپا، اعلام کردهاند که برخلاف موضع رسمی اتحادیه اروپا در رأیگیری شرکت خواهند کرد. این کشورها که حدود ۴۰ درصد ناوگان تجاری اروپا را در اختیار دارند، نگران کاهش رقابتپذیری صنعت خود در صورت اجرای سیاستهای سختگیرانه قیمتگذاری کربن هستند.
این شکاف بیسابقه، نشاندهنده تأثیر مستقیم تصمیمات اقلیمی بر ارسال کالا به بنادر مختلف جهان و زنجیره جهانی حملونقل است.
تعلیق مذاکرات؛ سناریوی محتمل IMO
دبیرخانه IMO گزینه «تعلیق رویهای» را بهعنوان راهکاری موقت مطرح کرده است؛ گزینهای که امکان به تعویق انداختن رأیگیری بدون تعیین زمان مشخص را فراهم میکند. در صورت رد کامل چارچوب، امکان طرح مجدد آن حداقل تا دو سال آینده وجود نخواهد داشت.
حتی در صورت تصویب، کشورهای دارنده بیش از ۵۰ درصد تناژ جهانی میتوانند با اعتراض رسمی، اجرای آن را متوقف کنند؛ مسئلهای که ثبات تصمیمات در حوزه کشتیرانی و حملونقل بینالمللی را با تردید مواجه کرده است.
تعویق نشست MEPC و آینده سیاستگذاری دریایی
نشست فوقالعاده کمیته حفاظت از محیط زیست دریایی (MEPC) که قرار بود در اکتبر ۲۰۲۵ برگزار شود، به مدت یک سال به تعویق افتاده و به سال ۲۰۲۶ موکول شده است. در این بازه، گروههای کاری تخصصی به تدوین دستورالعملهای اجرایی ادامه خواهند داد.
چارچوب Net-Zero شامل دو محور اصلی است:
- استاندارد جهانی سوخت دریایی
- سازوکار جهانی قیمتگذاری انتشار گازهای گلخانهای
با این حال، اجرای عملی این سیاستها منوط به دستیابی به اجماع سیاسی در سطح بینالمللی خواهد بود.
جمعبندی؛ پیامدها برای حمل بار ترکیبی و تجارت جهانی
بنبست فعلی مذاکرات IMO میتواند تأثیر مستقیمی بر حمل بار ترکیبی بهصورت دریایی و زمینی، هزینههای لجستیکی و روند ارسال کالا به هر بندر در شبکه تجارت جهانی داشته باشد. آینده صنعت حملونقل دریایی بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات سیاسی و اقتصادی گره خورده و شفافیت در سیاستگذاری، نقش کلیدی در حفظ پایداری این صنعت ایفا میکند.