بندر چابهار، تنها بندر اقیانوسی ایران، سالهاست میان روایتهای سیاسی و واقعیتهای اقتصادی گرفتار مانده است. در حالی که این بندر میتوانست به یکی از قطبهای اصلی کشتیرانی و حملونقل بینالمللی در منطقه تبدیل شود، تعلل در تصمیمگیری و نبود راهبرد واحد، آن را از مسیر توسعه دور کرده است.
بر اساس آمار رسمی، هند از مجموع ۸۵ میلیون دلار تعهد سرمایهگذاری خود در چابهار، تنها ۲۰ میلیون دلار را عملی کرده؛ این در حالی است که چین در بندر رقیب یعنی گوادر پاکستان، بیش از ۵۴ میلیارد دلار سرمایهگذاری انجام داده است. این مقایسه نشان میدهد مسئله اصلی چابهار نه تحریم، بلکه انتخاب نادرست شریک تجاری و ضعف در سیاستگذاری حوزه خدمات کشتیرانی بینالمللی است.
چابهار؛ فرصت از دسترفته در شبکه حملونقل بینالمللی
چابهار با موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز خود، ظرفیت تبدیل شدن به هاب ارسال کالا به بنادر منطقهای و بینالمللی را دارد. این بندر میتوانست نقش کلیدی در حمل بار ترکیبی بهصورت دریایی و زمینی ایفا کند و ایران را به مسیر ترانزیتی امنی میان آسیای میانه، شبهقاره هند و اروپا متصل سازد.
با این حال، به باور کارشناسان، نبود راهبرد مشخص و اتکا به وعدههای عملینشده، باعث شد چابهار از چرخه رقابت منطقهای عقب بماند.
سیاستگذاری ناپیوسته؛ مانع توسعه خدمات کشتیرانی
دکتر محمد مونسان، عضو هیأتعلمی دانشگاه صنعتی شاهرود و عضو هیأتمدیره انجمن مهندسی دریایی ایران، معتقد است مسیر توسعه چابهار از ابتدا اشتباه انتخاب شد. به گفته او، منافع بلندمدت ایران هیچگاه با هند و آمریکا همراستا نبوده و اتکا به این کشورها، چابهار را در وضعیت بلاتکلیف قرار داده است.
در همان بازهای که ایران منتظر تحقق سرمایهگذاری هند بود، این کشور به پروژههای جایگزین مانند بندر حیفا و کریدور هند–خاورمیانه–اروپا پیوست و عملاً چابهار را به حاشیه راند.
گوادر؛ نمونه موفق توسعه حملونقل و لجستیک بینالمللی
در مقابل، چین با برنامهریزی دقیق و در چارچوب طرح «کمربند و جاده»، بندر گوادر را به یکی از بزرگترین قطبهای حملونقل بینالمللی و لجستیک دریایی منطقه تبدیل کرده است.
سرمایهگذاری چین در گوادر شامل:
- احداث آزادراهها و خطوط ریلی
- ساخت فرودگاه و نیروگاه ۳۰۰ مگاواتی
- توسعه پایانههای کانتینری و نفتی
این پروژهها تا سال ۲۰۳۰ میلیونها شغل ایجاد کرده و نقش گوادر را در ارسال کالا به بنادر بینالمللی بهشدت تقویت خواهد کرد؛ در حالی که ظرفیت فعلی چابهار همچنان محدود باقی مانده است.
مسیر احیای چابهار؛ همگرایی منطقهای بهجای رقابت
کارشناسان حوزه کشتیرانی حملونقل بینالمللی بر این باورند که راه احیای چابهار، نه در رقابت با گوادر، بلکه در همگرایی منطقهای نهفته است. اتصال زیرساختی چابهار و گوادر از طریق جاده و راهآهن، میتواند مسیر ترانزیتی امن و مقرونبهصرفهای برای تجارت منطقهای ایجاد کند.
این رویکرد، علاوه بر افزایش سهم ایران از بازار ترانزیت، بستر مناسبی برای توسعه حمل بار ترکیبی دریایی و زمینی و افزایش درآمدهای لجستیکی کشور فراهم میکند.
قرارداد شفاف؛ شرط موفقیت در کشتیرانی بینالمللی
تجربه گوادر نشان میدهد مشکل اصلی در همکاری با شرکای خارجی، ملیت طرف قرارداد نیست؛ بلکه نبود قراردادهای شفاف، زمانبندیشده و دارای ضمانت اجرایی است. در صورت اصلاح ساختار قراردادها، میتوان از ظرفیت سرمایهگذاری خارجی برای توسعه پایدار خدمات کشتیرانی بینالمللی بهره برد.
نقش اقیانوس پیمای سپید در آینده حملونقل بینالمللی
شرکت اقیانوس پیمای سپید با تمرکز بر ارائه خدمات حرفهای در حوزه کشتیرانی و حملونقل بینالمللی، حمل بار ترکیبی دریایی و زمینی و ارسال کالا به بنادر مختلف جهان، میتواند نقشی مؤثر در فعالسازی ظرفیتهای ترانزیتی ایران ایفا کند.
اتکا به تحلیل واقعبینانه، انتخاب شریک درست و اجرای قراردادهای شفاف، مسیر توسعهای است که اقیانوس پیمای سپید در ارائه خدمات لجستیکی بینالمللی دنبال میکند.
جمعبندی
چابهار هنوز هم میتواند به یکی از بازیگران اصلی شبکه ترانزیت منطقه تبدیل شود؛ اما تنها در صورتی که تصمیمگیریها از سطح روایت عبور کرده و به واقعیتهای سرمایهگذاری نزدیک شوند. آینده این بندر، به انتخابهای امروز در حوزه کشتیرانی و حملونقل بینالمللی گره خورده است.